Geschiedenis van Antwerpen Welkom op het forum van het FelixArchief

Seefbier Seefhoek

Stel hier al uw andere vragen over 't Stad.

Seefbier Seefhoek

Berichtdoor Gie Stappaerts » 25 Nov 2005, 17:17

Seefbier, waar en wanneer werd het gedronken? Waar en wanneer werd het gebrouwen? Gaf het zijn naam aan de Seefhoek of was het omgekeerd? De verklaringen zijn uiteenlopend en de bronnen zijn schaars.

In “Op ’t Eksterlaar” (1863) vertelt Domien Sleeckx: “Een der gehuchten, welke wij op dergelijke wandelingen het liefst bezochten, was het Eksterlaar. Men noemt aldus eene kleine, onaanzienlijke plaats, ten oosten van Antwerpen, tusschen de dorpen Deurne, Wommelghem en Borsbeek gelegen. In vroegere eeuwen een echt laar, eene woeste, onbebouwde en onbewoonde streek, is zij, heden ten dage, een der vruchtbaarste en aangenaamste plekjes gronds van geheel de provincie en misschien van gansch België, gelijk de kasteelen en lusthoven, welke men er aantreft, het getuigen. Die kasteelen en de vruchtbaarheid en aangenaamheid des oords waren echter de eenigste redenen niet, welke ons dikwijls noopten eene wandeling naar het Eksterlaar boven al andere te verkiezen. Meer nog lokte ons de befaamde herberg de Ekster. Het was ook een heerlijk gesticht, die Ekster! Ik zoude niet durven verzekeren, dat het tegenwoordig op denzelfden voet voortleeft, als vóór twintig jaar, maar toen had het zijns gelijke niet.
Men tapte er een wit bier, dubbelde seef geheeten, dat schuimde als Champagne, naar 't hoofd liep als Porto, en tien cents den liter kostte. Men sneed er boterhammen van boerenbrood met witte of platte kaas en radijs of schaloniekens, aan eenen spotprijs, en liet er gratis op de ton spelen. Des zondags werd de herberg druk bezocht; in de week kwam er geene levende ziel, zoodat wij er vrij als te huis konden praten en schertsen. De ligging was voortreffelijk. Aan de eene zijde stond het huis, een ruim gebouw, met groene ramen en zonneblinden, en eenen prachtigen wijngaard, die bijna heel de voorzijde bedekte en zijne ranken regt schilderachtig tusschen de deuren en vensters tot op het dak slingerde; aan den overkant een twaalftal reuzenstammige kastanieboomen, welker schaduw, zelfs bij smoorheet weder, den vermoeiden wandelaar eene koele rustplaats boden. Van daar had men een verrukkelijk uitzigt op een gedeelte van den omtrek. Links verhief zich het fraaije kasteel van S., met zijnen vorstelijken voorgevel in zuiver renaissance-stijl, zijne breede graspleinen, zijne trotsche beukenlaan, zijn somber park, zijne rijke verzameling oranjeboomen, zijnen sineeschen toren en zijne overige merkwaardigheden; regts weidde de blik over golvende graanakkers, hagelwitte boekweitvelden, frissche klaverbeemden en welige groentenperken, of vermeidde zich in het gezigt van ontelbare zwaarbeladen ooftboomen, die het geheel tot eenen onafzienbaren boomgaard schenen te vormen en den rustenden drinker onder het lommer van den kastanietroppel, in de Ekster, dwongen onwillekeurig eene vergelijking met het Aardsch Paradijs te doodverwen”.

Meer dan 40 jaar later vermeldt Lode Baekelmans in “De doolaer en de weidsche stad” (1904) op blz. 105: “Willen wij naar de Pothoek seef gaan drinken en een stukske eten”, op blz. 84: “in het naar huis gaan hadden zij een stoop seef leeggedronken, die fel schuimde en de neus prikkelde. Dat is de champagne der arme luizen, de champagne van de vijfde wijk”.

Een vergelijkbare beschrijving bij Edward Poffé in “Plezante mannen in een plezante stad” (1913) over Antwerpen tussen 1830 en 1880. Op blz. 196 heeft hij het over het Seefkwartier en over: “het bruischend wit bier, de lekkere seef, die in een stoopken werd opgediend en neus en maag prikkelde” en dat de prijs van deze seef “was verhoogd met de twee centen per vat”.

In “De Seefhoek van toen” (1986) geeft Karel Devocht volgende verklaring: “de benaming Seefhoek stamt van het hoekhuis gelegen op het raakpunt van de Beeldekes- en Pesthofstraat. Daar stond tot voor een twintigtal jaar een herberg waar lang geleden de dokters en het personeel van het Gasthuis hun seefbier kwamen drinken. Van daar uit is dan met deze benaming het Seefkwartier gegroeid”.

Amand De Lattin beschrijft in “Sinjorenstad” (1935) het Antwerpen van de jaren 1880 tot 1900. Op blz. 30 heeft hij het over: “een populaire buitenherberg, in een stadsgedeelte dat zich pas begon te ontwikkelen, was de Seefhoek, genaamd “bij Trien uit de Pothoek” en vooral geroemd voor zijn “seef”.
Het woord “Seef” zou afgeleid zijn van het Latijn “sapa”. In het Frans wordt dat “Sève”. Een plantensap dat levenskracht en veerkracht verwekt. Seef is dus een “voedende” drank getrokken uit wortels en stengels van verschillende planten. Het wordt gebrouwen met 50% gerst en tarwemout en geeft slechts 1% alcoholgehalte. Het was een lichtkleurig, zoettroebel maar schuimend bier.
Op een website over tuinkruiden, http://www.ayurveda-oase.be/3-ICAU/3_09Kruidentuin.html, zou seef of selve Oudnederlands zijn voor salie. Salie behoort tot de vurige familie van de labiaten of de lipbloemigen en het geslacht salvia. De Latijnse naam (Salvia officinalis) komt van het Latijnse woord “salvare” en betekent redden, verlossen of heilbrengen. Salvere is gezond zijn. Salie komt oorspronkelijk uit het mediterrane gebied, maar het kruid gedijt ook goed in onze streken. Bij de Romeinen was salie al bekend voor het verhogen van de vruchtbaarheid. Bij de Indianen is het een heilige plant. Salie, in het Engels “sage” betekent ook wijs of wijze.

Na 1900 komen er meer kapers op de kust. De Geschiedkundige Heruitgeverij vzw. (http://www.heruitgeverij.be/040ind.htm) vermeldt in 1905 een Gentse seef (bier) in De Gentse Herbergen en Hunne Uithangborden.

De website http://home.tiscali.be/proud2b/Codespos ... 001S01.htm vermeldt dat de brouwerij Saveniers & Van Riel (1915-1932) in Wijnegem diverse bieren brouwde (Blond, Bock, Export, Flora, Munich, Trippel, maar ook tafelbier en ‘Seef’. Zou de benaming Seef misschien uit de familienaam Saveniers afgeleid kunnen zijn?
Vergelijkbaar in dat verband is brouwer J.H. Severans, die (volgens J.B. Stockmans) in 1827 vergunning kreeg voor een bierbrouwerij in het nabije Borgerhout

http://users.telenet.be/beerglassnet/antwerp.htm vermeldt dat tijdens de eerste helft van de 20ste eeuw waren er niet zoveel typische bieren in de provincie Antwerpen. De Seef was volgens deze site: “een intrigerende, nu verdwenen biersoort, gebrouwen in de Antwerpse stadswijk genaamd de Seefhoek. Ze hebben jammer genoeg erg weinig informatie over dit bier waarvan geen enkel recept werd teruggevonden. Vermoedelijk was het een beer vergelijkbaar met de witte bieren”.

In het Argus wandelboekje “Het noorden kwijt” (www.argusmilieu.be) lees ik over de Seefhoek:
“In het begin van de twintigste eeuw leefde de Antwerpenaar in ‘een rijkelijke stad’. In het
stadscentrum werden langs de boulevards luxueuze warenhuizen en brasseries opgetrokken. Toch hadden de meeste Antwerpenaren geen boodschap aan deze rijkdom. Ze woonden in vervallen wijken in de binnenstad: de zogenaamde faubourgs, of zoals Antwerpenaren het zeggen ‘het faboert’. Ook in de wijk ‘Seefhoek’ … waren de meeste bewoners eerder arm. Seef was de naam van een licht, schuimend bier dat in deze regio gebrouwen werd. Deze ‘champagne van arme luizen’ bestond uit een mengsel van tarwe en havermout met slechts 1 % alcoholgehalte”.

De verklaringen zijn erd uiteenlopend en geen enkel ervan geeft een uitsluitend antwoord op de vraag waar en door wie het Seefbier werd gebrouwen en of het zijn naam gaf aan de Seefhoek of omgekeerd?

Gie

Gie Stappaerts
 
Berichten: 21
Geregistreerd: 25 Nov 2005, 16:47
Woonplaats: Antwerpen

Seefhoek - Seefbier

Berichtdoor Stefan Goffart » 01 Mrt 2006, 17:15

Wat ik heb terug gevonden van Seefhoek - Seefbier :

In 1803 is men bezig met de rechttrekking van de scheldekaaien. Meer dan 2000 gezinnen verliezen door deze ingrijpende ingreep in de oude binnenstad hun woning. De meesten van hen verhuizen naar de noordelijke buitenwijken van de stad, waar ze nieuwe 'herenhuizen' bouwen, allemaal volgens een soortgelijk bouwplan, met balkon en twee verdiepingen. Deze wijken, die hierdoor nieuwe, bloeiende gemeenten en stadswijken worden zijn : Seefhoek, Stuivenberg en Borgerhout. Dit is de eerste keer dat ik de benaming 'Seefhoek' ben tegen gekomen. Alle info die ik in de loop der jaren heb verzameld over Antwerpen en omstreken, heb ik gebundeld in één groot document. Maar omdat ik zo veel boeken heb gelezen en alles daaruit chronologisch ben gaan ordenen, kan ik niet meer zeggen in welk boek ik deze info exact heb terug gevonden.

De volgende keer dat ik de naam 'Seef' ben tegen gekomen was in 1850, wanneer er sprake is van het eerste Antwerpse witbier. Het zou een troebel wit bier worden, met de naam 'Seefbier, of kortweg 'Seef'. Het zou omstreeks 1900 een stille tijdelijke dood gestorven zijn omdat het verdrongen werd door het goedkopere wit bier, dat geïmporteerd werd vanuit sjechoslowakije, met de naam 'Pils'.

Meer dan dat heb ik er niet over terug gevonden

Stefan Goffart
 
Berichten: 19
Geregistreerd: 15 Jan 2006, 21:46
Woonplaats: Borgerhout

Seefhoek Seefbier

Berichtdoor Gie Stappaerts » 03 Mrt 2006, 11:31

Beste Stefan

Bedankt voor je reactie op mijn vraag over Seefhoek en Seefbier.
Vooral je vermelding dat de Seefhoek mogelijk reeds in 1803 sprake was, intrigeert mij.

Voor zover ik weet was de buurt daar tot halfweg de 19de eeuw nog erg landelijk. Er waren een paar oude forten, bijna alle Antwerpse molens en verder de pesthuizen en het oude Scholiershof.
Het was er nogal zanderig (denk aan de straatnamen Zavelstraat en Stuivenbergplein). En er werden groenten gekweekt (denk aan de straatnamen Veld- Erwten-, Selder- en Koolstraat). Maar al vlug wordt het hele gebied volgebouwd.

De meeste auteurs vermelden dat het bier zijn naam kreeg van de stadswijk, en niet omgekeerd. Onlangs nog schreef Patrick Van de Perre in Gazet van Antwerpen er nog over in “Stuivenberg is Seefhoek niet”, een dossier in de reeks “20 wijken 20 werelden”. Hij schreef dat dit kwartier van Stuivenberg zijn kreeg de naam omstreeks 1860 en dat bij vele Antwerpenaars bekend is dat “een fris wit tarwebiertje aan de basis ligt van de naam Seefhoek”.

Dat het Seefbier het voor de eerste keer gebrouwen werd in 1850 en dat het een wit bier was, komt overeen met de referenties van Domien Sleeckx, die het bier al dronk op ’t Eksterlaar in 1863.
Dat is trouwens de oudste vermelding die mij op dit moment bekend is.

Een andere bron vermeldt dat de naam Seefhoek zou komen van een hoekhuis tussen de Lange Beeldekensstraat en de Pesthofstraat. Daar zou vele jaren geleden een herberg hebben gestaan waar dokters en personeel van het gasthuis een seefbier kwamen drinken. Daar kan best een populair café geweest zijn, maar aangezien het Stuivenbergziekenhuis pas werd ingehuldigd in 1884 is het onwaarschijnlijk dat de naam Seefhoek of Seefkwartier daaruit zou ontstaan zijn.

Of het Seefbier in onbruik geraakte door de import van het Pilsener bier wil ik in het midden laten, vermoedelijk was dat nieuwe bier in het begin zeker niet goedkoper.
Ik blijf voorlopig bij mijn hypothese dat het Seefbier gewoon gebrouwd werd door brouwer met een gelijkluidende naam. De grootste kanshebber is momenteel brouwer J.H. Severans, die in 1827 vergunning kreeg voor een bierbrouwerij in het nabije Borgerhout.

Groetjes van Gie

Gie Stappaerts
 
Berichten: 21
Geregistreerd: 25 Nov 2005, 16:47
Woonplaats: Antwerpen

Berichtdoor Bob Salsmans » 03 Mrt 2006, 12:22

Het rechttrekken van de Scheldekaaien gebeurde toch niet in 1803, maar in de jaren 1880-1885!

M.v.g.
Bob Salsmans

Bob Salsmans
 
Berichten: 10
Geregistreerd: 13 Dec 2005, 01:19
Woonplaats: 8020 Ruddervoorde

Seefkoek - Scheldekaaien

Berichtdoor Gie Stappaerts » 03 Mrt 2006, 13:09

Beste Bob

Dit houdt niet echt verband met de Seefhoek. Waarschijnlijk doelt Stefan Goffart gewoon op de afbraak van de stadsmuren langs de Schelde tijdens de Franse periode. Die afbraak en eerste renovatie van de Scheldekaaien gebeurde inderdaad wél in het begin van de 19de eeuw.

Groetjes van Gie

Gie Stappaerts
 
Berichten: 21
Geregistreerd: 25 Nov 2005, 16:47
Woonplaats: Antwerpen

rechttrekking scheldekaaien

Berichtdoor Stefan Goffart » 05 Mrt 2006, 21:50

Ik doelde wel degelijk op de rechttrekking van de Scheldekaaien. De volledige rechttrekking van de Scheldekaaien met het afgraven van het grootste deel van de Werf gebeurde inderdaad in het achtste decenium van de 19de eeuw, maar de aanzet ertoe en het eerste begin werd verwezenlijkt onder Napoleon Bonaparte in 1803.

Hij droomde er immers van om Antwerpen zijn 'Pistool, gericht op het hart van Antwerpen' te maken. Hiervoor voorzag hij onder andere de sloop van de oude Sint-Michielsabdij om deze gronden te kunnen omvormen tot zijn 'Grote Scheepswef'. Hier konden 12 oorlogsbodems naast elkaar, simultaan gebouwd worden. Om ze te kunnen beschermen voorzag hij het graven van twee dokken, de eerste van Antwerpen : het 'Grand Basin' en het 'Petit Basin', later hernoemd tot Bonapartedok en Willemdok. Maar ook de oude, vervallen Scheldekaaien wilde hij nieuw leven in blazen. Hij liet daarom plannen opmaken om ze te laten recttrekken, in grote mate de plannen die pas op het einde van de eeuw verwezenlijkt zouden worden. Een eerste deeltje ervan, echter, kwam er toch al tijdens zijn bewind : een klein stukje dat begon aan de Grote Scheepswerf en naar het noorden liep. Het werd gemaakt in hout, wat later ongeschikt bleek te zijn, en had opgevuld moeten worden met het zand dat gewonnen zou worden bij het graven van het 'Petit Basin'. De werken daar vorderden echter zo traag in het begin dat prefect d'herbouville de toelating gaf aan bouwmeester Mengin om de puinen van de Karmelietenkerk en de Sint-Joriskerk af tte breken en deze als opvulsel te gebruiken voor de nieuwe kaaien. Ook de oude vervallen huizen die nabij de kaaien gelegen waren, in de buurt van de oude stadsmuur, werden reeds onteigend en deels gesloopt om plaats te maken voor een universele huizenrij die de stad een nieuw elan moest geven. En het waren de bewoners van die huizen die toen verdreven werden naar de wijken waar Seefhoek deel van uitmaakte. De universele huizenrij werd deels verwezenlijkt, en later weer gesloopt. En als Napoleon een decenium later niet verslagen was geweest in Waterlo, had de rechttrekking van de kaaien reeds een feit geweest begin de negentiende eeuw ... . Want het was koning Willem I van het koninkrijk der Verenigde Nederlanden die de werken liet stopzetten. De rechttrekking van de Antwerpse kaaien vond hij financieel onverantwoord ... Antwerpen was volgens hem immers een tweederangshaven, na die van Amsterdam, en moest het daarom ook maar met veel minder doen, ... .

Stefan Goffart
 
Berichten: 19
Geregistreerd: 15 Jan 2006, 21:46
Woonplaats: Borgerhout

Seefhoek Seefbier

Berichtdoor Gregor » 29 Mrt 2006, 22:55

Gie Stappaerts :

In “Op ’t Eksterlaar”

In vroegere eeuwen een echt laar, eene woeste, onbebouwde en onbewoonde streek, is zij, heden ten dage, een der vruchtbaarste en aangenaamste plekjes gronds van geheel de provincie en misschien van gansch België,

Wat is een echte ‘ laar ‘ ?

Komt de naam Ekster van : de befaamde herberg de Ekster. ?
Een vogelnaam ?

.. een der vruchtbaarste …
Deze gronden moeten een geschiedenis hebben ?

Met dank Gregor

Gregor
 
Berichten: 90
Geregistreerd: 25 Dec 2005, 02:16

herberg D'Exter

Berichtdoor Gie Stappaerts » 30 Mrt 2006, 16:51

Ik lees in de nieuwe brochure 'straatnamen Deurne':

Het aloude 'Meneghemlaer' van 1235 bestond uit twee afzonderlijke delen. Deze werden sedert de 16de eeuw algemeen het 'Groot' en het 'Klein Exterlaer' genoemd. 'Exterlaer' was het gedeelte gelegen zuidwaarts van de Herentalsebaan, oostwaarts tot aan de grens met Borsbeek en westwaarts tot ongeveer aan de 'Mestput'.

In 1548 telde Deurne zeven brouwerijen, waaronder brouwerij 'd'Exterke'. 'D'Exter' was een herberg die in de 16de en 17de eeuw afbrande. In 1640 sprak men van een "afgebroken stede met materialen 'de Ekstere'". In 1644-1645 was het weer een herberg.

'Ekster' komt dus voor van de benaming van die herberg, en een 'laar' was een grond die gemeenschappelijk werd gebruikt door de omwonenden. De herberg was tevens een vaste stopplaats van de postkoets.
De naam ‘Exterlaer’ treffen we reeds aan in 1820; de vaste benaming dateert van 1910.

Ik neem aan dat dit een compleet antwoord is op je vraag.

Groetjes van
Gie Stappaerts

Gie Stappaerts
 
Berichten: 21
Geregistreerd: 25 Nov 2005, 16:47
Woonplaats: Antwerpen

Seefhoek Seefbier

Berichtdoor Gregor » 03 Apr 2006, 23:27

Gie Stappaerts schreef :
Ik lees in de nieuwe brochure 'straatnamen Deurne':
Het aloude 'Meneghemlaer' van 1235 bestond uit twee afzonderlijke delen.

Kunt U mij meer uitleg geven voor de plaatsnaam ' Meneghemlaer ' ?

Met dank Gregor :roll:

Gregor
 
Berichten: 90
Geregistreerd: 25 Dec 2005, 02:16

Seefhoek Seefbier

Berichtdoor Gie Stappaerts » 04 Apr 2006, 08:49

Beste Gregor

In Deurne waren er nog meer laren. Het 'Meneghemlaar' zou zelfs de eerste terechtstellingsplaats in het oude Deurne geweest zijn.

Voor meer geschiedenis moet je maar eens in de bibliotheek duiken. Zeer interessant zijn: ‘Deurne en Borgerhout sedert de vroegste tijden tot heden, 1895-1899’ door J.B. Stockmans en ‘Deurne bij Antwerpen. Geschiedkundige flitsen’ red. Th. Devrij.

Goedkoop (2 €) en handig is de nieuwe brochure 'straatnamen Deurne', te koop in de stadswinkels. Menegemlei is trouwens ook nu nog een straatnaam.

Groetjes van Gie

Gie Stappaerts
 
Berichten: 21
Geregistreerd: 25 Nov 2005, 16:47
Woonplaats: Antwerpen

Volgende

» Terug naar Ook dit is Antwerpen!


cron